KURULUM: HAZIRLIK

Active Directorv için gerekli kurulum gereksinimleri aşağıda listelenmiştir ;
• Windows 2000 Server ailesinden (Server, Advanced Server veya
Datacenter Server) işletim sistemi ile çalışan bir bilgisayar ve tabi iki
Windows Server 2003
• Active Directory veri tabanı için minimum 200 MB, ayrıca veri tabanı
transaction log dosyaları için minimum 50 MB olmak üzere, Harddisk'de
minimum 250 MB boş alan gereklidir. Alan ihtiyacı, Domain yapınızdaki
obje sayısı ve tipine bağlıdır. Eğer söz konusu DC, aynı zamanda Global
Catalog sunucusu olacak ise, alan ihtiyacı hali ile artacaktır.
• Sysvol klasörünün gereksinimi olarak NTFS dosya sistemi ile
biçimlendirilmiş partition veya volume gereklidir.
• DNS'in kullanımı için TCP/IP'nin kurulumu ve konfigürasyonu gereklidir.
• Mevcut bir Windows 2000- 2003 Domain'i içerisinde yeni bir Domain
oluşturabilmek için Administrator yetkisi gereklidir.
• Active Directory kurulum sihirbazı, kurulum sırasında opsiyon olarak DNS yüklenmesini önerir. Windows 2000- 2003 DNS Servisi; SRV kayıtları ile DNS dinamik güncelleme özelliğini destekler.

WINDOWS 2003 YÖNETİM METHODLARI

Windows işletim sistemi ve Active Directory yapısı, organizasyon içerisindeki tüm bilgisayarların masaüstü yönetimininin merkezileştirmesinde kullanılacak method ve yöntemleri Administrator'a sunar. Administrator'un Network ortamındaki yönetimsel işlevi :
Merkezi yönetim: Çok sayıdaki kullanıcı, bilgisayar, yazıcı ve Network kaynaklarının; merkezi bir lokasyondan yönetimi. Yönetimsel gereksinimlere bağlı olarak, Network kaynaklarının merkezi olarak kullanıcılara sunumu sağlanır.
Kullanıcıların yönetimi: Active Directory içerisinde organizasyon birimlerine uygulanılabilen Group Policy ayarları ile etkin bir kullanıcı denetimi sağlanır. Öncelikle kullanıcı veya bilgisayar için; Group Policy ayarlan yapılır, daha sonra söz konusu ayarlar, Windows işletim sistemi üzerinden uygulamaya aktarılır.
Yönetimsel kontroller için delege atanması: Active Directory, Administrator'ın organizasyon içerisindeki bir kullanıcıya veya gruba kısmen veya tamamen yetki vermesine olanak tanır.
Active Directory; Administrator'ın Network kaynaklarını merkezi olarak yönetmesine olanak sağlar.
Kaynakların merkezi yönetiminin avantajı: Tek bir administrator tarafından, Network kaynaklarının merkezi denetim ve yönetimi. Active Directory, tüm objelere ait bilgiler ile nitelikleri içerir. Bu nitelikler, kaynakların tanımını içeren verilerdir. Active Directory, objelerin bilgilerini yerleştirmede kolaylık sağlar. Bu bilgileri kullanarak, yapılan arama işlemlerinde obje, Active Directory dizininde her nerede olursa olsun, kolaylıkla bulunabilir. Organizasyon birimleri içerisinde grup objeleri oluşturabilirsiniz. OU bünyesinde Group Policy uygulanabileceği gibi, delege atanmasına da imkan tanır. Delege, Administrator tarafından kendisine verilen yetki oranında, işlem yapabilir.
Group Policy ayarları: Site, Domain veya OU yapılarına uygulanabilir. Uygulama sonrasında Active Directory, söz konusu ayarların ilgili kullanıcı ve bilgisayarlar üzerinde etkin hale gelmesini sağlar.

DOMAİN CONTROLLER (DC)

Domain Controller(DC), replikasyon işlemine dahil olan Active Directory bilgilerinin depolandığı, üzerinde Windows Server 2003-2000 işletim sistemi çalışan bilgisayardır. Directory bilgilerinde değişiklik yapılmasına ve bu değişikliklerin aynı Domain içerisindeki diğer DC'ler ile replikasyonuna olanak sağlar. Directory verilerini depolar, kullanıcıların logon işlemlerini yönetir, kimlik denetimi ile directory arama(search) işlemlerini gerçekleştirir. Tek bir yerel Network ortamına( LAN; local area network) sahip küçük bir işletmede; tek bir Domain yapısı içerisinde, güvenlik amacıyla(fault tolerance) iki DC yapılandırılabilir(DC & Additional DC). Birçok farklı coğrafık lokasyona yayılmış organizasyonlar ise, her bir lokasyon içerisinde iki DC yapılandırabilir (DC & Additional DC) .


Active Directory'de Replikasyon İşlemi: Forest ve Domain içindeki DC'ler, Active Directory veri tabanında herhangi bir değişiklik olduğunda, otomatik olarak birbirleri ile replika olur, söz konusu veriyi güncellerler. Tüm directory yapısı içerisindeki DC ve istemci(Client) bilgisayarların, güncel veriye ulaşması sağlanır. Replikasyon yer ve zamanı ile Network'e katılımı(logon), Active Directory'nin fiziksel yapısı belirler. Active Directory, Multi-Master replikasyon modelini kullanır. Her Windows 2003-2000 Domain'i bir veya daha fazla DC içerebilir. Her DC, kendi Domain yapısına ait Active Directory veri tabanının değişiklik yapılabilen, güncellenebilen bir kopyasını depolar. Üzerinde değişiklik yapılan bilgilerin, diğer DC'ler ile replikasyonu derhal yapılabileceği gibi, kısa zaman aralıklarında periyodik olarak da yapılabilir.

ACTİVE DIRECTORY'nin FİZİKSEL YAPISI

Active Directory içinde mantıksal yapı, fiziksel yapıdan bağımsız ve farklı bir yapıya sahiptir. Mantıksal yapı ile Network kaynaklarını organize ederken, fiziksel yapı ile Network trafiğini kontrol ve konfıgüre edebilirsiniz.
Active Directory'nin fiziksel yapısını; DC(Domain Controller) ve Siteler oluşturur. Active Directory'nin fiziksel yapısı, replikasyonun yer ve zamanı ile Network'e katılımını(logon) belirler. Network trafiği ile logon işlemlerinin optimizasyonu ve bu işlemlerde olabilecek hataların giderilmesi, fiziksel yapının anlaşılmasına bağlıdır.

ORGANIZATIONAL UNIT (OUs)

Domain içindeki objelerin sınıflandırılmasında kullanılan yapıdır. Group objesine çok benzer. Ancak group objesinde yapılmayan Policy ayarları, burada yapılabilir. İçinde kullanıcı, grup, printer veya başka bir OUs bulundurabilir.
Organizasyonunuzda mantıksal hiyerarşi içerisinde objeleri gruplandırmak için, organizasyon birimlerini kullanabilirsiniz.
Bir organizasyonda OU yapısının sunduğu avantajlar;
• Network yönetim modeli, yönetimsel sunumlara dayanır. Örneğin; tüm
kullanıcı hesaplarının yönetiminin bir Administrator üzerinde, bütün
bilgisayarların denetiminin de diğer bir Administrator'un üzerinde olması
talep edilebilir. Bu sorunun çözümünü sağlamaya yönelik, kullanıcı
hesapları ve bilgisayar hesaplan için iki ayrı OU oluşturabilirsiniz. Organizasyon yapısını, bölümsel veya coğrafık sınırlar belirleyebilir.
• Her bir Domain içerisindeki OU hiyerarşisi, bir diğerinden bağımsız olarak
yapılandırılır.
OU içerisindeki objeler üzerinde bulunan yönetimsel kontrol haklarınızı, kısmen veya tamamen söz konusu OU içerisinde yer alan bir veya daha fazla kullanıcı veya gruba devredebilirsiniz. Delege olarak adlandırılan kullanıcı,

Administrator'un isteğine bağlı olarak, tüm OU içerisindeki objeler üzerinde tam yetkiye(Full Control) veya sınırlandırılmış kontrol yetkilerine sahip olabilecektir.
Domain'in yöneticisini Başbakana, OUs yöneticisini ise bir belediye başkanına benzetebiliriz.
Örneğin: Sizin İstanbul'da bir Network'ünüz var ve tek bir Domain olarak yapılandırılmış. Network'ünüzü genişletme düşüncesinde iken Ankara'da bir şube açıyorsunuz ve 2 Network'ü birbirine bağlıyorsunuz. Ancak Ankara'ya ayrı bir DC kurmak istemiyorsunuz. İşte bu durumda, OUs bulunmaz bir yapıdır Oluşturuyorsunuz bir OUs ve içine Ankara'ya ait nesneleri koyuyorsunuz. Bu OUs'e bir yönetici atıyorsunuz(delegate) ve sadece bu Ous için tam yetki veriyorsunuz. Adam başka yere burnunu sokmadan, güzel güzel Ankara'yı yönetiyor. Bunları nasıl yapacağımızı, ilerleyen konularımızda göreceğiz. Şimdi tanım ve alışma aşamasındayız.
TREE ve FOREST
Yapınız içerisinde ilk oluşturduğunuz Windows 2003 Domain'i "forest root
domain" olarak adlandırılır. Organizasyonunuzun ihtiyacına bağlı olarak ağaç(tree) veya orman(forest) yapısında, söz konusu kök Domain'e daha sonra eklenen Domain'ler ise "additional domain" ismini alır.
TREE:
Windows 2003 Domain içinde olan hiyerarşik düzenlemedir. Mevcut Domain "parent domain", Tree'ye eklenen Domain "child domain" olacaktır. Söz konusu child domain'in ismi, parent domain'in DNS ismini içerecektir.
Örneğin;
parent domain child domain
mcse.com.tr - — yns.mcse.com.tr
mcse.com.tr — — deniz.mcse.com.tr
Yukarıdaki örnek ile iki Child Domain'imiz var.
Her Child Domain, kendi Parent Domain'i ile "iki yönlü, geçişli güven ilişkisi"
(Two-way trust, Transitive Trust Relationship) ne sahiptir.
Two-Way, Transitive Trusts: Bu güven ilişkisi, Windows 2003 Domain'leri arasında varsayılan değer(default) olarak vardır. Bu ilişki, geçişli güven (transitive trust) ile iki yönlü güven(Two-way trust) mekanizmalarının bir kombinasyonudur.

Transitive Trusts: "yns.mcse.com.tr" ile "mcse.com.tr" arasında doğrudan güven ilişkisi kuruludur, "deniz.mcse.com.tr" ile "mcse.com.tr" arasında da doğrudan güven ilişkisi kuruludur. Söz konusu her iki güven ilişkisi de default olarak geçişli(transitive) olduğundan, kumsal.mcse.com.tr ile deniz.mcse.com.tr arasında dolaylı olarak güven ilişkisi kurulmuş olur.
Two-Way Trusts: Aralarında iki yönlü güven ilişkisi kurulu olan Domain'ler, karşılıklı olarak paylaştırılmış kaynaklarını(shared recources), diğer Domain kullanıcılarının hizmetine açmış olmaktadırlar.
İki yönlü, geçişli güven ilişkisinin Windows Domain yapısındaki avantajı: Active Directory Domain hiyerarşisi içerisindeki tüm Domain'ler arasında, bütünsel bir güven ilişkisi kurulmuş olmasıdır.
FOREST :
Forest, bir veya daha fazla Tree'den oluşur. Forest içindeki Tree'ler, aynı isim alanını kullanamazlar. Fakat forest içindeki tree'ler ortak bir Schema ve Global Catalog yapısını paylaşırlar. Forest içerisindeki tüm Tree Root Domain yapıları, Forest Root Domain ile geçişli güven ilişkisine sahiptir.
Forest içinde her tree, kendi eşsiz isim alanına (unique name space) sahiptir. Örneğin: Mcse Ltd şirketi, Kumsal Yatırım adında ayrı bir organizasyonu, yeni bir Active Directory Domain ismi ile kurmak isteyebilir. Söz konusu iki organizasyon aynı isim alanını paylaşmamalarına rağmen, yeni Domain'i mevcut bir Forest altında yeni bir tree olarak yapılandırabiliriz. Sonuç olarak her iki organizasyon, birbirleri ile kaynaklarını veya yönetimsel fonksiyonlarını paylaşabilirler.
GLOBAL CATALOG
Global Catalog: Active Directory içerisindeki tüm objelere ait niteliklerin
tutulduğu yerdir. Kullanıcının ilk ismi, son ismi gibi sorgulamalarda sıklıkla
kullanılan nitelik bilgileri, default olarak Global Catalog içerisinde depolanır.
Directory içerisindeki herhangi bir objenin tanımlanması için, gerekli bilgileri
kapsar.
Kullanıcılar açısından iki önemli işlevi vardır:
• Verinin lokasyonunu bilmeksizin, tüm forest içerisinde, Active Directory
bilgilerine ulaşım.
• Network ortamına katılırken; universal group üyeliğinin kullanılabilmesi.

Global katalog bilgilerini sorgulama ve proseslerinin bir kopyasını üzerinde bulunduran DC(Domain Controller), "global catalog server" olarak adlandırılır.
Active Directory içerisinde ilk yapılandırılan DC, otomatikman "global catalog server" olur. Kimlik denetimi ve sorgulama trafiğini rahatlatmak ve düzenlemek amacı ile Directory içerisinde, birden fazla global catalog server yapılandırabiliriz. Global katalog sunucusu ile tüm Forest içindeki yazıcıları sorgulayabilirsiniz. Global katalog sunucusu olmadığı takdirde, Forest içerisindeki tüm Domain'lere tek tek gidip, bu sorgulamayı her birisinde ayrı ayrı yapmanız gerekir. Tüm bunların yanısıra, içerisinde depolanmış obje ve niteliklere erişim izinlerini de kapsar. Dolayısı ile erişim izniniz olmayan bir objeyi, sorgulama sonucu aldığınız listede göremezsiniz. Kullanıcı, ancak erişim hakkı olan objeleri listede görebilir.

DOMAIN (ETKİ ALANI)

Domain: Yönetici (administrator) tarafından tanımlanmış ve ortak bir Database (veri tabanı) içerisinde paylaşıma sunulmuş bilgisayarları kapsar. Network ortamında eşsiz (unique) isime sahip olmalıdır. Domain yöneticisinin kullanıcı ve , grup hesaplarını denetlemesini, merkezileştirmektedir.
Eğer birden fazla Domain var ise her Domain için, bir yönetici vardır ve kendi Domain'lerini yönetirler. Windows 2003 Network yapısında Domain, güvenlik çemberi olarak değerlendirilebilir. Her domain kendi güvenlik ayarlarını, Domain Administrator vasıtası ile sağlayabilir. Ayrıca kendisine yetki verildiği takdirde bir Domain Administrator, diğer Domain'ler üzerinde de güvenlik ayarlaması yapabilir.
Domain'ler ayrıca Replikasyon birimi olarak işlem yaparlar. Bu işlev, Domain içerisinde yer alan ve Domain Controllers (DC) olarak adlandırılan bilgisayar tarafından yapılır. Active Directory bilgilerindeki değişikliklerin, tüm Domain yapısına iletilmesi DC bilgisayarlar arası Replikasyon ile sağlanır.

LIGHTVVEIGHT DİRECTORY ACCESS PROTOCOL (LDAP)

LDAP: Active Directory yapısı içerisinde sorgulama(query) ve güncelleme (update) için kullanılan, temel bir directory servis protokolüdür. LDAP ile Active Directory objeleri bir dizi domain kompenenti, OUs(Organizational Units) ve CN(Common Name) kullanılarak, Active Directory içerisinde yeniden tanımlanır. LDAP isimlendirme yöntemi; Active Directory objelerine erişimde kullanılır ve iki tanım içerir;
* Distinguished Names
* Relative Distinguished Names
Distinguished names: Tüm Active Directory objeleri, Network ortamında
kendilerine ulaşılmasını sağlayan komple path içeren, distinguished name'e
sahiptir.

Örneğin;
CN=Yunus Dilsiz , OU=Pazarlama , DC=mcse, DC=com

Burada kullanılan CN=Common Name OU=Organizational Unit DC=Domain Controller anlamındadır.
CN: Grup ve kullanıcı adları tanımlamalarında kullanılır
OU: Organization Units tanımlamalarında kullanılır.
DC: Domain hiyerarşisini belirler. Tüm DNS akışı tek tek yazılır. Örneğin: Domain adı yns.com ise, DC=yns, DC=com şeklinde belirtilir.
Başka bir örnek verelim;
"AYLA" isimli kullanıcı, "Kadikoy" isimli Organizal Units içinde bulunsun ve bağlı bulunduğu Domain adı "yns.mcse.com" olsun.
Bunun Distingushed Name yazılımı aşağıdaki şekilde olacaktır: CN=Ayla, OU=Kadikoy, DC=yns, DC=mcse, DC=com
Relative Distinguished Name: LDAP distinguished name içerisinde yer alır ve objeye ait eşsiz(unique) tanımlamayı kapsar. Yani, bu Active Directory içinde belirtilen Domain içinde tektir.
Örneğin;
CN=Ayla, OU=Kadikoy, DC=yns, DC=mcse, DC=com Yazılımında yns.mcse.com içinde tek olan yani; Relative Distingished Name; Ayla 'dir. En son yazılan değer, her zaman tek değerdir. Ondan dolayı mükerrer olamaz.
ACTİVE DIRECTORY'nin MANTIKSAL YAPISI:
Active Directory'nin mantıksal yapısı, esnekliğinin yanısıra Active Directory içerisinde kullanıcı ve yönetici kapsamında hiyerarşik bir yapı kurulmasına olanak verir.
Söz konusu mantıksal komponentler
A. Domain
B. Organizational unit
C. Tree and forest
D. Global catalog
Active Directory'nin kurulumu, konfıgürasyonu, yönetimi ve sorunlarının çözümü için, mantıksal yapısının kapsam ve fonksiyonlarının anlaşılması gereklidir.